وجودند قول آنها را بقول فهلويون ارجاع داده است و سپس پرداخته است به بيان حقيقت قول حكماى فهلوى و اثبات آنكه فهلويون وجود را حقيقت واحده ميدانند بعد از تقرير و تحقيق در قول فهلويون و اثبات تشكيك خاصى در حقيقت وجود با مهارتى مخصوص به خود اين قول را بقول اعاظم عرفا و كمّل از صوفيه كه قائل به تشكيك خاص الخاصي و وحدت شخصي در وجودند برگردانده است و مثل صوفيه يعنى به تبع صوفيه بآيات بيّنات قرآن و كلمات أهل عصمت استدلال كرده است « 1 » . و با طرز خاصى قول قائلان بنور و ظلمت در أصل وجود را نيز بتشكيك خاصّى ارجاع داده است . كسانى كه وارد بمبانى ملا صدرا هستند ميدانند كه اين سبك از بحث در دورهء اسلاميه اختصاص به اين رجل عظيم الشّأن دارد و اين خود حاكى از آن است كه ملا صدرا در جميع مسالك موجود در فلسفه أستاذ ماهر است . اگر كسى بحواشى أو بر شفا با ديدهء بصيرت و بضاعت علمى مراجعه كند أو را يكى از بزرگترين حكماى محقّق مشّاء مىبيند كما اينكه مراجعه بحواشى و تعليقات أو بر حكمة - الأشراق بهترين گواه بر تمحّض أو در حكمت اشراق است اگر ملا صدرا در مقام تقرير قواعد اشراق برخى از مناقشات را بر مبانى شيخ اشراق نمىكرد يعنى در صدد انتصار از شيخ رئيس و اتباع أو در برخى از مبانى بر نميآمد و صرفا به تحكيم مبانى أو مىپرداخت مراجعه‌كننده بحواشى حكمت اشراق أو را حكيمى راسخ و متبحّر و صاحب‌نظر در حكمت اشراق ميديد كما اينكه در بين حكماى اسلامى هيچ‌كس بعد از خواجهء طوسى بأصول و عقايد متكلّمين و آراء أهل كلام باندازهء ملا صدرا وارد نيست چون شيخ و فارابى و شيخ اشراق و ساير اعاظم به چشم حقارت

--> ( 1 ) - أمور عامهء أسفار مباحث وجود چاپ ط 1282 ه ق ص 9 ، 10 ، 25 ، 26 و فصول عرفانيه علت و معلول ( سفر أول ص 181 تا ص 190 ) الهيات أسفار ط 1382 ه ق ص 22 ، 23 ، 24 ، 58 ، 59 ، 60